Chuyên gia: chưa biết ngày nào có máy tính lượng tử, nhưng phải chuyển đổi ngay

Hội thảo về thứ chưa tới

Máy tính lượng tử chưa xuất hiện, nhưng các phiên thảo luận về nó thì đã có mặt đầy đủ. Đây là một nghịch lý quen thuộc: thứ chưa đến lại được chuẩn bị chu đáo hơn nhiều thứ đang diễn ra ngay trước mắt.

Theo Thanh Niên, PGS-TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Ban Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, đã phát biểu khai mạc và nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chủ quyền số cùng an toàn hệ thống trước những thay đổi do công nghệ lượng tử mang lại.

Q-Day: ngày chưa biết, việc phải làm đã rõ

Trong phiên chuyên đề, kịch bản “Q-Day” được nêu ra. Đây là thời điểm máy tính lượng tử đủ năng lực phá vỡ một số thuật toán mật mã khóa công khai đang dùng hiện nay. Điều đáng chú ý là theo bài báo, thời điểm này vẫn chưa được xác định.

Nói cách khác, không ai đưa ra được lịch hẹn. Nhưng với các chuyên gia, việc không biết ngày nào không phải lý do để hoãn việc chuẩn bị. Theo Thanh Niên, TS Stephen Oh, Giám đốc công nghệ Công ty Điện toán lượng tử Hàn Quốc, đồng quan điểm rằng cần chuyển đổi ngay, dù chưa biết ngày nào có máy tính lượng tử. Ông nói:

“chúng ta chưa biết ngày nào sẽ có máy tính lượng tử nhưng vấn đề là phải chuyển đổi ngay bây giờ vì quá trình này không đơn giản”

Câu này nghe như lời nhắc “đi học muộn cũng được, nhưng nên mua sách từ hôm nay”. Phần khó nằm ở chữ “không đơn giản”, vì chuyển đổi hệ thống mật mã không phải bấm nút là xong.

“Thu bây giờ, giải mã sau”

Một nguy cơ được nêu ra trong phiên là kịch bản thu thập dữ liệu ngay, giải mã sau. Theo đó, dữ liệu đang được mã hóa hiện nay vẫn có thể bị thu thập và giải mã trong tương lai, khi công nghệ đã đủ chín.

Cách tiếp cận này đặc biệt đáng lo với những dữ liệu cần giữ kín lâu dài. Dữ liệu cần bảo mật trong nhiều thập kỷ thì không thể coi là chuyện của “sau này”.

Theo bài báo, nhóm thông tin được cho là cần bảo vệ lâu dài gồm: an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng và giao dịch tài chính. Danh sách này cho thấy dữ liệu càng gắn với đời sống thì càng không nên để “ngày mai” quyết định.

Bốn nhóm đề xuất, một cuộc họp dài hơi

Theo Thanh Niên, PGS-TS Lê Quốc Cường đề xuất bốn nhóm vấn đề trọng tâm:

• Cơ chế thử nghiệm chính sách
• Tiêu chuẩn kỹ thuật
• Thương mại hóa công nghệ
• Phát triển nguồn nhân lực

Cụ thể hơn, đề xuất đưa ra hai việc. Thứ nhất, TP.HCM cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mã hóa kháng lượng tử và truyền thông lượng tử. Thứ hai, cần xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho hạ tầng số có khả năng nâng cấp, thay thế thuật toán mật mã.

Ngoài ra, đề xuất còn nêu việc kiểm toán, đánh giá hiện trạng an toàn dữ liệu tại các lĩnh vực trọng yếu, trước hết là tài chính, ngân hàng và hành chính công.

Cần lưu ý: đây là khuyến nghị được nêu tại diễn đàn, chưa phải quyết định hay kế hoạch chính thức của TP.HCM. Bài báo cũng chỉ đăng phần đầu nội dung, nên một số đề xuất có thể chưa được trình bày đầy đủ.

Doanh nghiệp và quốc gia: đừng chờ máy tính gõ cửa

Không chỉ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng được nhắc đến. TS Tony Trần, Giám đốc chính sách Tập đoàn TOTM Labs và chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TPHCM (HCMC C4IR), cho rằng các quốc gia và doanh nghiệp cần hành động ngay để chuẩn bị đối phó với hậu công nghệ lượng tử. Theo Thanh Niên, ông nói:

“máy tính lượng tử chưa xuất hiện nhưng các quốc gia và doanh nghiệp cần phải hành động ngay bây giờ để chuẩn bị sẵn sàng đối phó với hậu công nghệ lượng tử”

Hai ý kiến trên gặp nhau ở một điểm: chờ đến khi máy tính lượng tử xuất hiện rồi mới làm thì đã muộn. Với hạ tầng số, “muộn” thường nghĩa là phải làm gấp, mà làm gấp thì hiếm khi rẻ.

Điều còn bỏ ngỏ

Về lý thuyết, chuẩn bị sớm nghe rất hợp lý. Trong thực tế, như thường lệ, việc đầu tiên thường là tổ chức một phiên thảo luận. Điều đó không hẳn là xấu, vì ít nhất vấn đề đã được đưa lên bàn.

Tuy nhiên, bạn đọc cần nhớ những giới hạn của thông tin hiện có: chỉ có một nguồn đưa tin; các nhận định về rủi ro và thời điểm máy tính lượng tử là quan điểm chuyên gia, chưa có số liệu hay mốc thời gian cụ thể; và phần lớn lời các diễn giả được tường thuật gián tiếp. Thông tin đang được xác minh thêm từ các nguồn đối chiếu.

Máy tính lượng tử có thể vẫn chưa đến, nhưng hội thảo thì đã đến. Nếu việc chuẩn bị bắt đầu từ những cuộc họp như thế này, đó vẫn là một khởi đầu đáng ghi nhận.