Ngăn kéo dưới lòng đất cho khí thải: Việt Nam bàn chuyện CCUS và Net Zero 2050

Một ý tưởng nghe như giấu đồ vào ngăn kéo

Lưu trữ CO₂ dưới lòng đất nghe đơn giản, như gom đồ bừa bộn vào ngăn kéo rồi đóng lại. Nhưng ngăn kéo này phải kín hơn rất nhiều, và người dùng nó phải biết chính xác mình đang giữ gì, giữ bao lâu. Đó là lý do hội thảo không chỉ bàn về công nghệ mà còn bàn về luật, tiền và dữ liệu.

Theo Tuổi Trẻ, hội thảo có tên “Công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ CO₂ (CCUS): Giải pháp thúc đẩy Net Zero tại Việt Nam” được tổ chức ngày 27-10, do báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu và Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) thực hiện.

Ba bể trầm tích và “kho” dưới đáy

Theo nguồn tin, Việt Nam xác định có tiềm năng lưu trữ CO₂ tại ba bể trầm tích chính: Cửu Long, Nam Côn Sơn và Sông Hồng. Ngành dầu khí đã có kinh nghiệm, cơ sở hạ tầng và nền tảng dữ liệu sẵn có, theo lời TS Nguyễn Thanh Tùng, đây là những lợi thế đáng kể khi bắt đầu một việc mới.

Theo TS Nguyễn Hữu Lương (chuyên gia cao cấp VPI), Petrovietnam đã đánh giá sơ bộ tiềm năng lưu trữ CO₂ tại 34 mỏ dầu khí ngoài khơi. Chữ “sơ bộ” rất quan trọng: đây là bước khoanh vùng, chưa phải bản kiểm kê cuối cùng.

Các bể trầm tích được đánh giá có khả năng lưu trữ lên tới hàng chục tỉ tấn CO₂. Đây là cách diễn đạt chung trong nguồn tin, chưa đi kèm con số dung lượng cụ thể cho từng bể, nên không nên đọc con số nào như một cam kết.

Nghịch lý ở đây khá rõ: ngành dầu khí từng đưa thứ gì đó lên từ lòng đất, nay phải nghĩ cách đưa một thứ khác trở xuống. Nói vui thì ngành đang đổi nghề, còn nói chính xác hơn là tận dụng kiến thức và hạ tầng sẵn có cho một mục tiêu mới.

Năm 2011 và mỏ Rạng Đông: không phải chuyện mới

Hội thảo cũng nhắc tới một mốc đã có từ trước. Theo nguồn tin, năm 2011 Việt Nam đã bơm ép CO₂ thành công tại mỏ Rạng Đông. Mốc này cho thấy CCUS không hoàn toàn là chuyện mới mẻ với Việt Nam.

Lợi thế được TS Nguyễn Thanh Tùng (Phó viện trưởng VPI kiêm Phó hiệu trưởng Trường đại học Dầu khí) nêu ra gồm tiềm năng lưu trữ, cơ sở hạ tầng, kinh nghiệm ngành dầu khí và nền tảng dữ liệu sẵn có. Nếu nhìn theo kiểu “đã có nhà, có đường, có sổ sách”, đây là danh sách khá thuyết phục.

Luật mới và những khoảng trống còn lại

Theo Tuổi Trẻ, Quốc hội đã thông qua Luật Dầu khí năm 2026, bổ sung quy định về công nghệ CCUS và tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động này. Có luật là bước đi cần thiết, nhưng hội thảo cho thấy phần việc còn lại không hề nhỏ.

Ông Tạ Đình Thi (Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội) cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế tài chính phù hợp, đánh giá đầy đủ tiềm năng địa chất và tăng cường hợp tác quốc tế. Ông nhấn mạnh:

Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và giới khoa học sẽ là điều kiện quan trọng để sớm triển khai các dự án CCUS đầu tiên, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên đề nghị hoàn thiện hành lang pháp lý, đánh giá tiềm năng công nghệ và huy động nguồn lực để phát triển CCUS. Nghe thì đủ việc, nhưng mỗi việc đều đòi hỏi thời gian và sự phối hợp của nhiều bên.

Bài toán tiền: 30 triệu USD và cách đi theo module

Con số nổi bật nhất đến từ ông Lê Văn Nghi (Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc QIS Global): một dự án thu giữ carbon tại nhà máy nhiệt điện khoảng 600 MW có thể cần vốn đầu tư tới 30 triệu USD. Với nhiều người, đây là con số đủ khiến người ta ngồi thẳng lưng.

Ông Nghi đề xuất triển khai theo module, với công suất thu giữ khoảng 10.000-20.000 tấn CO₂ mỗi năm, đồng thời đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng. Cách làm này giống như thử món mới với suất nhỏ trước khi đặt cả bàn tiệc, và theo logic thông thường, đó là lối đi thận trọng.

Những việc được nêu tại hội thảo

Từ các ý kiến tại hội thảo, có thể gom lại một số việc cần làm:

• Hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý.
• Xây dựng cơ chế tài chính phù hợp và huy động nguồn lực.
• Đánh giá đầy đủ tiềm năng địa chất và tiềm năng công nghệ.
• Ban hành sớm hướng dẫn về quyền lưu trữ, trách nhiệm dài hạn và đo lường, báo cáo, thẩm định carbon, theo kiến nghị của TS Nguyễn Hữu Lương.

Các nội dung được đưa ra tại hội thảo cũng nêu giai đoạn 2027-2030 để thí điểm đánh giá chi tiết dung lượng lưu trữ tại từng mỏ, từng bể, hướng tới các trung tâm lưu trữ CO₂ (hub). Đây là bước rất cụ thể, và cũng là nơi những con số “hàng chục tỉ tấn” phải được kiểm chứng bằng dữ liệu chi tiết.

Lộ trình 2028 và 2050: đích đến rõ, đường đi còn dài

Theo lộ trình được nêu, từ năm 2028 Việt Nam sẽ vận hành chính thức sàn giao dịch tín chỉ carbon, còn giai đoạn 2031-2050 sẽ tăng tốc để đạt Net Zero. Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Điều đáng nói là đây vẫn là kế hoạch. Nguồn tin không khẳng định các mốc này đã được ban hành thành cam kết pháp lý cụ thể, nên người đọc nên xem chúng là hướng đi hơn là lịch đã chốt.

Cách đọc những con số hôm nay

Bài viết này dựa trên thông tin Tuổi Trẻ đưa tin, và hiện chưa có nguồn đối chứng khác trong tài liệu. Các đánh giá về tiềm năng lưu trữ là sơ bộ, còn con số 30 triệu USD là ước tính của một chuyên gia cho dự án khoảng 600 MW.

Muốn biết CCUS đi được đến đâu, cần nhiều hơn một buổi hội thảo: dữ liệu địa chất chi tiết, khung tài chính rõ ràng và những dự án thí điểm thực tế. Tóm lại, đích đến Net Zero có vẻ đã được vẽ khá rõ. Còn đường đi thì, như thường lệ, dài hơn bản đồ.