Đọc truyện tranh có phải là đọc? Cuộc tranh luận từ thư viện Mỹ

Từ “truyện tranh” lên kệ văn học

Theo Financial Times, trong 25 năm qua tiểu thuyết đồ họa tiếng Anh phát triển ổn định và dần hòa nhập vào dòng văn học hư cấu truyền thống. Nghe thì hiền lành, nhưng nhìn lại các mốc thời gian, thể loại này đã làm không ít người trong làng sách phải đổi cách nhìn.

Năm 2001, Jimmy Corrigan: The Smartest Kid on Earth của Chris Ware trở thành tiểu thuyết đồ họa đầu tiên giành một giải thưởng văn học phổ quát tại Anh, giải Guardian First Book Award. Năm 2012, Dotter of Her Father's Eyes của Mary M. Talbot và Bryan Talbot giành giải Costa Biography Prize. Năm 2018, Sabrina của Nick Drnaso trở thành tiểu thuyết đồ họa đầu tiên được đề cử giải Man Booker.

Các giải thưởng sách cũng bắt đầu dọn chỗ. British Book Awards bổ sung hạng mục tiểu thuyết đồ họa, còn lễ hội Hay Festival lần đầu tổ chức Ngày hội Tiểu thuyết đồ họa. Một thể loại từng bị xem là đồ giải trí của lũ trẻ nay được mời lên sân khấu trang trọng. Có lẽ đây là bước tiến lớn nhất: không còn phải chứng minh mình là sách, chỉ cần chứng minh mình hay.

Con số biết nói

Nguồn tin dẫn các con số doanh số sau đây:

• Mỹ và Canada: khoảng 1,94 tỷ USD năm 2024, tăng 4% so với năm 2023.
• Pháp: 68 triệu bản với giá trị 837 triệu euro năm 2024.
• Vương quốc Anh: 78,7 triệu bảng Anh năm 2025, tăng 13,9% so với năm trước.

Với người đọc bình thường, 68 triệu bản ở Pháp nghe như cả nước cùng lúc tìm được cuốn sách để đọc trên tàu điện. Tuy nhiên, các số liệu này chỉ nói về doanh số, không cho biết ai đọc gì và đọc bao lâu. Đây là điểm cần lưu ý khi đọc bất kỳ bảng số nào: tiền bán được không đồng nghĩa với việc đọc được. Thông tin đang được xác minh với báo cáo gốc.

Thiếu nhi đang là khách hàng quan trọng

Tại Vương quốc Anh, truyện tranh và tiểu thuyết đồ họa dành cho trẻ em đóng góp 25,9 triệu bảng Anh năm 2025, tăng từ 20,3 triệu bảng Anh năm 2024, tức tăng khoảng 5,6 triệu bảng chỉ trong một năm. Với một phân khúc từng bị coi là phụ, mức tăng này đủ để các nhà xuất bản chú ý.

Ở Mỹ, theo The Conversation, các bộ như Heartstopper, The Babysitters Club và Amulet được học sinh săn đón tại thư viện trường học. Maus và To This Day trở thành tài liệu giảng dạy quen thuộc ở nhiều lớp trung học. Nói cách khác, tiểu thuyết đồ họa đã đi từ ngăn kệ góc lớp lên bục giảng.

Kym Powe, chuyên gia tư vấn sách cho trẻ em và thanh thiếu niên tại thư viện bang Connecticut, có nhận xét ngắn gọn:

Thật tốt khi thư viện có những cuốn sách này.

Bà cũng đưa ra một lập luận rõ ràng hơn:

Tôi nghĩ tiểu thuyết đồ họa là một cánh cửa tuyệt vời để trẻ tự tìm kiếm và chọn lựa những gì thu hút mình, những gì thực sự chạm đến cảm xúc của các em. Đây chính là cách xây dựng tình yêu với việc đọc sách, thay vì biến nó thành một nghĩa vụ nặng nề

Lập luận này cho thấy một nghịch lý quen thuộc: người lớn thường muốn trẻ đọc, nhưng lại quên hỏi trẻ muốn đọc gì.

Vì sao phụ huynh vẫn băn khoăn

Theo thông tin được Ctpublic dẫn lại, Kym Powe cho biết nhiều phụ huynh nói con chỉ chịu đọc tiểu thuyết đồ họa. Đây là một nghịch lý thú vị: trẻ đọc được, nhưng cha mẹ lại chưa yên tâm trọn vẹn.

Phụ huynh lo ngại vì điểm số môn đọc hiểu của học sinh Mỹ liên tục sụt giảm, trong khi tiểu thuyết đồ họa ngày càng phổ biến. Nguồn tin chưa đưa ra số liệu cụ thể về mức sụt giảm này, nên nên đọc đây như một quan ngại được nêu ra, chưa phải một kết luận.

Priya Swaminath, phụ huynh, có quan điểm khá rõ:

Với sách chương hồi (sách thuần chữ), chúng ta có thể phát huy trí tưởng tượng, phải không? Còn tiểu thuyết đồ họa thì hình ảnh đã định hình sẵn trí tưởng tượng rồi, nên tôi vẫn ưu tiên sách chương hồi hơn, dù lũ trẻ lại có lựa chọn khác

Lập luận này dễ hiểu. Trong cuộc đấu giữa trí tưởng tượng và khung tranh, phụ huynh này chọn đội chữ, còn lũ trẻ thì đã chọn đội hình.

Đọc tranh có phải là đọc?

Theo The Conversation, nhiều nghiên cứu cho thấy đọc tiểu thuyết đồ họa có thể cải thiện kỹ năng đọc và đọc hiểu, đồng thời khiến trẻ có thái độ tích cực hơn với việc đọc. Chữ “có thể” ở đây rất quan trọng. Nó cho thấy kết quả nghiên cứu chưa phải một đáp án tuyệt đối cho mọi trẻ em.

Tác giả Judd Winick, người viết Hilo, đưa ra một cách nhìn khác về việc đọc:

Bạn có thấy những dòng chữ nằm trong các khung thoại phía trên các nhân vật không? Bạn phải đọc chúng. Đó chính là đọc

Cuộc tranh luận vì thế đôi khi thu lại thành một câu hỏi rất nhỏ: đọc là nhìn chữ, hay là hiểu chuyện? Tiểu thuyết đồ họa đứng giữa hai đáp án ấy, với những khung thoại làm cầu nối.

Điều cần nhớ trước khi kết luận

• Phần lớn nội dung trong bài đến từ một nguồn tổng hợp lại, gồm Znews dẫn Financial Times, The Conversation và Ctpublic.
• Báo Mới cũng đưa tin cùng tiêu đề và sapo, nhưng chưa có thêm nội dung để đối chiếu độc lập.
• Số liệu doanh số của Mỹ, Pháp và Anh chưa được đối chiếu với báo cáo gốc. Thông tin đang được xác minh.
• Đây là bài về xu hướng, không liên quan đến sự kiện đột xuất cần cơ quan chức năng xác nhận.

Vậy con nên đọc gì?

Từ các dữ kiện hiện có, có thể thấy tiểu thuyết đồ họa đang được thiếu nhi yêu thích, được thư viện và lớp học chấp nhận, và nhiều nghiên cứu cho thấy nó có thể giúp cải thiện đọc hiểu. Phần còn lại, như mọi chuyện nuôi dạy con, thuộc về cuộc trò chuyện giữa phụ huynh và con. Có lẽ câu hỏi đáng quan tâm nhất không phải là con đọc truyện tranh hay sách chữ, mà là sau khi đọc xong, con có còn muốn cầm sách lên lần nữa hay không.