Đừng vội gọi người ngoài hành tinh: Dấu hiệu khí trên K2-18b còn phải chờ

Một phát hiện đủ khiến người ta rời mắt khỏi màn hình

Theo VietNamNet dẫn BBC, các nhà khoa học ghi nhận dấu hiệu của một loại khí trên hành tinh K2-18b. Điểm đáng chú ý là loại khí này trên Trái đất thường do các sinh vật biển đơn giản tạo ra. Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Nikku Madhusudhan, Viện Thiên văn học, Đại học Cambridge đứng đầu.

Giáo sư Madhusudhan nói:

“Đây có thể coi là một trong những câu hỏi lớn nhất có thể đặt ra về những vấn đề căn bản và chúng ta có thể đang đứng trước ngưỡng cửa tìm ra câu trả lời” — Giáo sư Nikku Madhusudhan, Viện Thiên văn học, Đại học Cambridge

Nói cách khác, câu hỏi đã tồn tại từ rất lâu, còn câu trả lời thì đang lững thững tiến lại gần, và chưa ai dám chắc nó sẽ đến bằng con đường nào.

Dấu hiệu chưa phải là kết luận

Nếu đọc lướt, người ta dễ nghĩ rằng “tìm thấy khí là xong”. Thực tế, theo nguồn tin, đây mới là giai đoạn để giữ bình tĩnh:

• Phát hiện hiện nay ở mức dấu hiệu, chưa được xác nhận.
• Nhóm nghiên cứu cần thêm dữ liệu để chứng minh chắc chắn các dấu hiệu sinh học quanh K2-18b.
• Giáo sư Madhusudhan hy vọng thu thập đủ dữ liệu trong vòng 2 năm tới. Thông tin này chưa được xác nhận.

Về lý thuyết, chỉ cần thêm dữ liệu là mọi thứ sẽ rõ ràng. Trong thực tế, khoa học thường trưởng thành theo kiểu chậm rãi, không có màn đếm ngược nào cả, và đó đôi khi lại là điều tốt.

Một nguồn, một bức tranh chưa đầy đủ

Bài viết này dựa trên một nguồn duy nhất là VietNamNet dẫn BBC. Chưa có đối chiếu từ các báo khác, nên mọi chi tiết cần được hiểu là thông tin đã được đưa tin, không phải kết luận được kiểm chứng độc lập. Với một chủ đề mà mỗi tuần lại có thêm một tựa đề giật gân, việc chậm lại để hỏi “nguồn gốc là ở đâu” nghe có vẻ nhàm chán, nhưng lại cần thiết hơn bao giờ hết.

Câu hỏi khó hơn cả việc tìm ra khí

Theo nguồn tin, ngay cả khi các dấu hiệu sinh học được xác nhận, điều này vẫn sẽ mở ra một cuộc tranh luận khoa học về khả năng chúng được tạo ra bằng quá trình phi sinh học, chứ không phải lễ ăn mừng về việc tìm thấy sự sống.

Đây là nghịch lý đáng mỉm cười: tìm được một manh mối không đồng nghĩa với việc biết ai đã để lại nó. Giống như thấy một chiếc giày giữa hiện trường, bạn vẫn phải hỏi ai đã đi qua đây, và đi bằng cách nào.

Giáo sư Madhusudhan cũng đặt ra những câu hỏi tiếp theo:

“Bước tiến đó diễn ra như thế nào? Những điều kiện nào chi phối quá trình này? Chúng ta chưa biết và sau đó việc tiến tới sự sống thông minh lại là một bước tiến lớn khác” — Giáo sư Nikku Madhusudhan

Câu nói này cho thấy khoảng cách giữa “có sự sống” và “có sự sống thông minh” lớn đến mức nào. Nguồn tin không đi xa hơn, và bài viết này cũng không suy đoán thêm.

Khi nào giới khoa học mới đồng thuận?

Giáo sư Catherine Heymans thuộc Đại học Edinburgh nhận định: nếu có thêm dữ liệu từ khí quyển các hành tinh khác và không tìm được lời giải thích thay thế, giới khoa học sẽ dần đồng thuận rằng sự sống có thể tồn tại ở những thế giới khác. Đây là nhận định dự báo, chưa phải kết luận.

Chữ “dần” trong câu nói ấy đáng để chú ý. Khoa học hiếm khi đổi quan điểm bằng một cú gõ búa. Nó thường thay đổi bằng hàng loạt dữ liệu, bài kiểm tra lặp lại và những lần cả cộng đồng ngồi xem xét lại chính mình.

Những con tàu đi trước, câu trả lời đi sau

Nếu chờ đợi câu trả lời, bạn sẽ thấy các sứ mệnh đã được xếp lịch khá dày:

• ExoMars của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) dự kiến phóng vào năm 2028, sẽ khoan sâu xuống bề mặt sao Hỏa để tìm dấu hiệu sự sống trong quá khứ và có thể cả hiện tại.
• Tianwen-3 của Trung Quốc dự kiến phóng vào năm 2028, được thiết kế để thu thập mẫu vật rồi đưa về Trái đất vào năm 2031.
• NASA và ESA đều có tàu vũ trụ đang trên đường tới các mặt trăng băng giá của sao Mộc, nhằm xác định liệu có nước và đại dương dưới lớp băng hay không.
• NASA lên kế hoạch đưa tàu Dragonfly hạ cánh xuống Titan, mặt trăng của sao Thổ, vào năm 2034.

Giáo sư Michele Dougherty thuộc Đại học Imperial College London cho rằng các tàu vũ trụ trên không được thiết kế để trực tiếp tìm kiếm sự sống, mà tạo tiền đề cho các chuyến thám hiểm sau này. Nói cách khác, những con tàu này giống như người đi trước mở đường, còn người tìm kiếm sự sống sẽ đến sau, mang theo đèn pin và kỳ vọng.

Cần nhớ rằng đây đều là kế hoạch dự kiến. Các mốc thời gian có thể thay đổi, và lịch phóng trên giấy thường đẹp hơn lịch thực tế một chút.

Nếu con người không còn đơn độc

Tiến sĩ Robert Massey, Phó giám đốc điều hành Hiệp hội Thiên văn Hoàng gia Anh, nhận định rằng việc phát hiện sự sống ở nơi khác sẽ làm suy giảm thêm quan niệm rằng con người là độc nhất trong vũ trụ. Ông nói:

“Tôi cho rằng việc phát hiện sự sống ở nơi khác sẽ càng làm suy giảm quan niệm rằng chúng ta là độc nhất vô nhị” — Tiến sĩ Robert Massey, Hiệp hội Thiên văn Hoàng gia Anh

Với nhiều người, câu này nghe như lời chia tay nhẹ nhàng với ý tưởng con người là trung tâm của tất cả. Dù vậy, chẳng ai thật sự cần chuẩn bị một bữa tiệc tiễn biệt, vì khoảnh khắc đó, nếu đến, sẽ đến từ từ và qua rất nhiều bước.

Lời kết cho người đang chờ

Hiện tại, chúng ta có một dấu hiệu gây tranh luận trên K2-18b, một nhóm nghiên cứu đang cần thêm dữ liệu, và một danh sách sứ mệnh trải từ sao Hỏa đến Titan. Tất cả đều còn ở phía trước. Đó là lý do bài viết này chọn giọng điệu vừa tò mò vừa thận trọng.

Vậy nên, nếu tuần này có ai hỏi bạn về người ngoài hành tinh, câu trả lời an toàn nhất có lẽ là: “Có thể có dấu hiệu, nhưng thông tin đang được xác minh.” Câu này nghe hơi dài dòng, nhưng ít nhất không khiến ai phải nuốt lời về sau.