Làm ESG mỗi ngày nhưng chưa ghi thành báo cáo: nghịch lý của doanh nghiệp Việt

ESG: ngôn ngữ chung ai cũng nghe nhưng chưa chắc đã nói được

Phiên thảo luận song song về ESG, được xem là trụ cột chiến lược, diễn ra trong khuôn khổ diễn đàn. Ông Bolat Duisenov, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Xây dựng Coteccons, nhận định:

ESG trước hết là một ngôn ngữ chung của kinh doanh, ngôn ngữ của sự minh bạch, của dữ liệu, của các tiêu chí đánh giá thống nhất và trên hết là ngôn ngữ của niềm tin

Nghe thì đẹp. Vấn đề là ngôn ngữ nào cũng cần người biết nói, và với SME, phần khó nhất thường không nằm ở lời mà nằm ở số liệu.

Làm mỗi ngày, ghi chép chưa đều

Theo ông Hà Huy Cường, Phó tổng giám đốc Nam A Bank, doanh nghiệp đang thực hành ESG hằng ngày qua việc tiết kiệm điện, nước, giấy và thực hiện đúng hợp đồng lao động. Điều còn thiếu là hệ thống hóa những việc đó thành báo cáo chuẩn.

Nói cách khác, doanh nghiệp không hẳn là không làm, chỉ là việc làm tốt chưa được ghi lại đúng cách. Một nghịch lý quen thuộc: việc tốt thì nhiều, giấy tờ thì ít, và đến lúc cần chứng minh thì lại thiếu đúng thứ người ta hỏi.

Ông Hoàng Văn Tâm, Trưởng Phòng Tổng hợp, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số thuộc Bộ Công Thương, cho biết khảo sát ghi nhận nhiều doanh nghiệp sản xuất chưa cải thiện hoặc hoàn toàn thiếu dữ liệu ESG. Bài báo không nêu số liệu cụ thể của khảo sát, nên có thể ghi nhận xu hướng này ở mức định tính.

Lộ trình không cần đợi hệ thống hoàn hảo

Ông Tâm khuyến nghị doanh nghiệp giải bài toán ESG theo từng cấp độ, bắt đầu từ những thứ đã có sẵn:

• Bước 1: tận dụng hóa đơn điện, nước, nhiên liệu.
• Bước 2: lắp cảm biến chi phí thấp tại các thiết bị tiêu thụ năng lượng lớn để đo đạc.
• Bước 3: xác định vết carbon trên từng sản phẩm.

Thứ tự này khá hợp lý: đi từ cái đang có trong tay, rồi mới tới cái cần đầu tư. Không ai yêu cầu SME xây hệ thống hoàn hảo trong một buổi sáng.

Con số 300.000 tấn và câu hỏi cần đối chiếu

Coteccons cho biết đã thúc đẩy sử dụng bê tông xanh và tối ưu vật liệu thép, qua đó cắt giảm hơn 300.000 tấn phát thải CO₂ trong năm qua. Đây là con số do doanh nghiệp tự công bố, chưa có nguồn đối chiếu độc lập. Bài báo cũng không nêu rõ khoảng thời gian “năm qua” cụ thể.

Thông tin đang được xác minh thêm, nên độc giả nên xem con số này là thông tin từ phía doanh nghiệp, chưa phải kết quả đã được kiểm chứng. Trong thế giới ESG, một con số đẹp là chưa đủ. Điều người ta muốn biết là nó được đo bằng gì, theo chuẩn nào và ai kiểm tra.

Ngân hàng muốn cho vay xanh, nhưng khách hàng chưa đủ điều kiện

Ông Hà Huy Cường cho biết khách hàng đã thực thi ESG để được vay gói tín dụng xanh còn khá hiếm. Vì vậy, ngân hàng phải tổ chức thêm nhiều gói kỹ thuật tư vấn và khung quản trị rủi ro môi trường - xã hội.

Khi khách hàng đáp ứng được khung này, họ mới có thể tiếp cận các gói vay, nguồn vốn xanh với lãi suất ưu đãi. Bài báo không nêu mức lãi suất cụ thể, và phần cam kết tín dụng này cũng đang được xác minh thêm.

Ở đây có một vòng lặp khá duyên: muốn vay vốn xanh thì phải làm ESG bài bản, mà làm bài bản lại cần thêm nguồn lực. Ngân hàng vì thế phải chuẩn bị thêm gói tư vấn để khách hàng có đường đi rõ hơn.

Hợp đồng B2B: giá rẻ không còn là đủ

Ông Hoàng Mạnh Thắng, Phó tổng giám đốc phát triển kinh doanh, lãnh đạo ngành hàng tiêu dùng và bán lẻ của Ernst & Young Việt Nam, cho rằng khi giá, chất lượng, tiến độ giao hàng đã tương đồng trong B2B, hồ sơ năng lực ESG sẽ trở thành yếu tố quyết định doanh nghiệp thắng hợp đồng.

Nói vui thì khi mọi thứ khác đã ngang nhau, ESG giống như vòng đấu phụ để phân định thắng thua, và bảng dữ liệu trở thành thứ người mua muốn xem đầu tiên. Với doanh nghiệp nhỏ, đây không phải chuyện dễ, nhưng cũng chưa phải là đường cùng.

Tại diễn đàn, một doanh nghiệp công nghệ quốc tế (chưa được nêu tên trong bài) đề xuất TP.HCM thu hút thêm nhà sản xuất lớn để phát triển chuỗi cung ứng, đồng thời tăng cường đối thoại nhằm mở rộng hợp tác.

Đi theo chuẩn của người mua

Ông Nguyễn Trần Trung, Giám đốc điều hành Doanh nghiệp xã hội tư vấn tài chính bền vững, khuyến nghị SME trong chuỗi cung ứng toàn cầu chủ động bám sát bộ tiêu chuẩn của người mua và yêu cầu của tổ chức tài chính để xây dựng hệ thống quản trị phù hợp.

Tiến sĩ Kim Jae Hong, Chủ tịch thường trực Liên minh Quốc gia Hành động ESG, cho rằng tiêu chuẩn ESG ngày càng gắn với thương mại và đầu tư quốc tế. Ông lấy chỉ thị CSRD của Liên minh châu Âu làm ví dụ cho xu hướng yêu cầu công bố thông tin bền vững ngày càng tăng.

Hai ý kiến này gặp nhau ở một điểm: người mua và nhà đầu tư ngày càng muốn nhìn thấy dữ liệu. Muốn bắt tay với họ, doanh nghiệp phải biết trình bày dữ liệu của chính mình.

Lời khuyên cho ngày mai

Gom lại các ý kiến tại diễn đàn, lời khuyên cho SME khá gọn: ghi chép đúng những việc tốt đã làm, đo từ những gì sẵn có, rồi mới tính đến hệ thống lớn. Về lý thuyết mọi chuyện đơn giản. Trong thực tế, doanh nghiệp vẫn có thể làm nó phức tạp hơn một chút, nhưng bắt đầu từ hóa đơn điện nước là một khởi đầu không tệ.