Đảo Lady Elliot chỉ có hai hải đăng: Vì sao du khách đôi lúc thấy ngọn thứ ba?

Đảo có hai ngọn, nhưng đôi lúc người ta thấy ba

Du khách trên đảo Lady Elliot, ngoài khơi Úc, đôi khi kể rằng họ nhìn thấy một ngọn hải đăng thứ ba. Điều khiến câu chuyện gây chú ý là hòn đảo chỉ có hai ngọn hải đăng. “Hải đăng ma” ở đây là cách gọi một ảo ảnh thị giác, không phải dấu hiệu cho thấy trên đảo vừa xuất hiện thêm một công trình.

Một nghiên cứu đã khảo sát hiện tượng này và tái tạo nó trong môi trường thực tế ảo. Kết quả được công bố trên tạp chí Open Mind. Theo lời giải được bài báo thuật lại, ảo ảnh liên quan đến việc não diễn giải sai vị trí nguồn sáng khi thiếu thông tin về khoảng cách, đặc biệt trong điều kiện ban đêm.

Cách giải thích ấy đặt trọng tâm vào quá trình nhận biết của người quan sát. Ánh sáng được nhìn thấy, nhưng vị trí mà người ta cảm nhận ánh sáng phát ra có thể không khớp với vị trí thật. Nói cách khác, điều lạ không nằm ở số lượng hải đăng trên đảo mà ở cách bộ não định vị nguồn sáng.

Khi thiếu thông tin, não phải diễn giải vị trí ánh sáng

Trong điều kiện ban đêm, theo lời giải được thuật lại, người quan sát có thể thiếu thông tin cần thiết để xác định khoảng cách đến nguồn sáng. Khi đó, não có thể diễn giải sai vị trí của nguồn sáng. Đây là phần cốt lõi giúp lý giải vì sao một người đôi lúc cảm nhận có thêm một ngọn hải đăng, dù cảnh vật trên đảo vẫn chỉ có hai ngọn.

Hiện tượng cũng nhắc rằng nhìn thấy ánh sáng và xác định chính xác nó ở đâu là hai việc không hoàn toàn giống nhau. Khi thông tin về khoảng cách không đầy đủ, việc định vị nguồn sáng có thể trở nên sai lệch. Người quan sát vẫn có một trải nghiệm thị giác, nhưng cách não sắp xếp vị trí ánh sáng có thể khiến cảnh vật được cảm nhận khác đi.

Điều này không đồng nghĩa mọi nguồn sáng ban đêm đều tạo ra ảo ảnh, hay ai nhìn về phía hải đăng cũng sẽ thấy cùng một cảnh. Dữ kiện được nêu mô tả một hiện tượng đôi lúc xảy ra và một lời giải liên quan đến việc não xử lý thông tin về khoảng cách. Vì vậy, “ngọn thứ ba” nên được hiểu trong phạm vi ảo ảnh được nghiên cứu, thay vì như một công trình có thật trên đảo.

Việc nghiên cứu tái tạo hiện tượng trong thực tế ảo cho thấy nhóm nghiên cứu đã xem xét ảo ảnh bằng một phương pháp cụ thể, thay vì chỉ nhắc lại chuyện du khách kể. Tuy nhiên, điểm được công bố và thuật lại ở đây vẫn là hiện tượng trên đảo cùng cách giải thích về vị trí nguồn sáng. Không nên biến lời giải đó thành kết luận rằng mọi người sẽ có cùng trải nghiệm trong mọi hoàn cảnh.

Các báo cáo ghi nhận nhiều khoảng cách khác nhau

Bài báo cho biết ảo ảnh có thể xuất hiện khi người quan sát đứng cách hải đăng ít nhất khoảng 70 m. Trong khi đó, các báo cáo trước đó ghi nhận khoảng cách từ 1–4 km. Hai mốc này cho thấy hiện tượng được thuật lại ở những khoảng cách khác nhau, chứ không chỉ gắn với một vị trí duy nhất.

Các con số cũng cần được đọc đúng mức: chúng mô tả những khoảng cách được báo cáo, không phải lời bảo đảm rằng cứ đứng cách hải đăng 70 m hay 4 km là sẽ nhìn thấy ngọn thứ ba. Nghiên cứu được thuật lại giải thích hiện tượng qua cách não định vị nguồn sáng khi thiếu thông tin về khoảng cách; không có cơ sở để biến các mốc trên thành công thức dự đoán cho từng người.

Điều kiện ban đêm được nhắc đến trong lời giải bởi khi ấy việc xác định khoảng cách đến nguồn sáng có thể thiếu thông tin. Nhưng điều đó không có nghĩa đêm nào trên đảo cũng xuất hiện ảo ảnh, hoặc mọi du khách đều nhìn thấy nó. “Hải đăng ma” vì thế chưa phải một tiết mục có giờ diễn cố định để khách tham quan lên lịch.

Hiện tượng từng được ghi nhận từ năm 1937

Bài báo cho biết hiện tượng này đã được ghi nhận trong tài liệu từ năm 1937, ở vùng biển ngoài khơi Brittany, Pháp. Chi tiết ấy cho thấy những ghi nhận về ảo ảnh hải đăng không chỉ xuất hiện trong câu chuyện được kể trên đảo Lady Elliot. Tuy vậy, thông tin này không có nghĩa hai địa điểm có hoàn cảnh hay mọi chi tiết quan sát giống hệt nhau.

Điều có thể nói từ các dữ kiện được thuật lại là hiện tượng đã được ghi chép từ nhiều thập niên trước, còn nghiên cứu mới khảo sát trường hợp trên đảo Lady Elliot và tái tạo nó trong thực tế ảo. Hai mốc — ghi nhận từ năm 1937 và nghiên cứu về Lady Elliot — giúp đặt câu chuyện vào bối cảnh rộng hơn mà không cần xem các trường hợp là một.

“Ngọn thứ ba” nằm trong cách cảm nhận

Nghiên cứu tập trung vào câu hỏi vì sao người quan sát đôi lúc cảm nhận một ngọn hải đăng thứ ba khi đảo chỉ có hai ngọn. Lời giải được thuật lại hướng về cách não diễn giải vị trí nguồn sáng, nhất là khi thiếu thông tin về khoảng cách vào ban đêm. Như vậy, nghịch lý của câu chuyện nằm ở chỗ cảnh vật và cảm nhận về cảnh vật không nhất thiết trùng khớp.

Với Lady Elliot, nghiên cứu không kể về một công trình mới lộ diện giữa biển. Thay vào đó, nó khảo sát một ảo ảnh thị giác và đưa ra lời giải liên quan đến cách não định vị ánh sáng. Hòn đảo vẫn có hai ngọn hải đăng; ngọn thứ ba chỉ xuất hiện trong trải nghiệm của một số người quan sát.