Thị trường UAV Việt Nam được dự báo chạm 10 tỷ USD, luật riêng vẫn chưa có

Một câu chuyện nghe như kịch bản phim

Trong phiên thảo luận, bà Nguyễn Thị Hải Hằng, Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp và nguyên Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, kể lại trường hợp một người sáng lập startup công nghệ được vợ đặt lựa chọn: giữ mái ấm hoặc tiếp tục phát triển UAV. Đây là lời kể của một diễn giả. Startup không được nêu tên, và chưa có phản hồi từ bên liên quan, nên Báo Lém chỉ đưa lại như một chi tiết minh họa, không khẳng định đây là sự thật.

Trong ngành công nghệ, người ta quen nói về rủi ro kỹ thuật và rủi ro thị trường. Câu chuyện này gợi ra một loại rủi ro thứ ba mà ít slide nào ghi lại.

Con số khiến ai cũng ngẩng lên

Bà Bùi Minh Phương, Viện phó Viện Phát triển Không gian tầm thấp (VASA), cho biết thị trường UAV Việt Nam có thể chạm 10 tỷ USD vào năm 2035. Bà cũng nêu mục tiêu tỷ lệ nội địa hóa UAV 85% vào năm 2045.

Đây đều là dự báo, chưa được xác nhận bởi nguồn độc lập. Dự báo thì luôn đẹp như bản vẽ. Phần khó nằm ở chỗ đưa bản vẽ ra bãi bay.

Theo VietNamNet, thực tế đã có dấu hiệu rõ hơn ở một lĩnh vực: hơn 3.000 drone nông nghiệp đang hoạt động tại Đồng bằng sông Cửu Long. Ngoài đồng ruộng, drone không cần diễn thuyết hay trình bày slide. Nó chỉ cần bay đúng việc và đúng giờ.

Bầu trời rộng, nhưng giấy tờ thì chưa đủ

Ông Nguyễn Văn Thoát, đại diện Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ KH-CN), cho biết Việt Nam hiện chưa có luật riêng cho không gian tầm thấp. Về lý thuyết, bầu trời là thứ ai cũng nhìn thấy. Trong thực tế, để bay đúng quy định, người ta cần thứ khó nhìn thấy hơn nhiều: một khung pháp lý rõ ràng.

Nghịch lý ở đây khá dễ hiểu. Drone có thể cất cánh trong vài phút, nhưng để được phép cất cánh đúng chỗ, đúng lúc và đúng mục đích thì thường cần nhiều thời gian hơn.

Lộ trình đang nằm trên giấy

Bộ KH-CN đang xây dựng chương trình hành động triển khai Kết luận 99 của Bộ Chính trị, nhằm tháo gỡ vướng mắc cho kinh tế tầm thấp. Theo phương hướng được nêu:

• Hoạt động có rủi ro cao sẽ bị kiểm soát chặt.
• Hoạt động đơn giản sẽ được nới lỏng.
• Bộ sẽ xây dựng hệ thống quản trị bay thời gian thực (UTM).
• Bộ sẽ công nhận tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế để rút ngắn thời gian cấp phép thử nghiệm sandbox.

Đây là kế hoạch, chưa phải quy định có hiệu lực. Một kế hoạch chưa có hiệu lực giống như chiếc drone đã sạc đầy nhưng còn nằm trong hộp. Nhìn rất hứa hẹn, nhưng chưa bay.

“Khách hàng đầu tiên” là ai?

Ông Nguyễn Văn Thoát cho rằng Nhà nước cần đóng vai trò “khách hàng đầu tiên”, bằng cách đặt hàng các dịch vụ công như giám sát giao thông, cảnh báo cháy rừng và cứu hộ cứu nạn. Mục tiêu là nuôi dưỡng doanh nghiệp nội địa. Đây là đề xuất, chưa phải quyết định.

“khách hàng đầu tiên” — ông Nguyễn Văn Thoát

Doanh nghiệp công nghệ nào cũng mơ có một khách hàng ổn định ngay từ ngày đầu. Ý tưởng nghe hợp lý, dù biến nó thành hợp đồng cụ thể còn nhiều bước.

Từ trình diễn đến thương mại còn một quãng

Bà Nguyễn Thị Hải Hằng cho rằng nhiều đợt thử nghiệm gần đây mới dừng ở mức “trình diễn công nghệ”, và chưa có hành lang pháp lý cho phép thương mại hóa dịch vụ bay.

“trình diễn công nghệ” — bà Nguyễn Thị Hải Hằng

Màn trình diễn có thể khiến cả khán phòng reo hò. Nhưng hóa đơn thì cần thêm một thứ mà khán phòng không mang theo: giấy phép.

Những điều vẫn cần đối chiếu

Báo Mới cũng đăng bài có cùng tiêu đề và sapo, tuy nhiên phần nội dung chỉ có metadata nên chưa thể đối chiếu chi tiết. Hiện tại, nguồn có nội dung đầy đủ là VietNamNet.

Các con số dự báo về thị trường và câu chuyện về startup đều cần thêm nguồn đối chiếu trước khi có kết luận chắc chắn. Những nhận định của ông Thoát và bà Hằng cũng sẽ rõ hơn khi chương trình hành động được ban hành chính thức.

Lời kết

Kinh tế tầm thấp có thể đang cất cánh trên các diễn đàn, nhưng để bay ổn định, nó cần cả luật, khách hàng và sự rõ ràng. Với câu chuyện startup, điều cần chờ là thông tin xác minh. Với UAV Việt Nam, điều cần chờ là những quy định đủ rõ để biến màn trình diễn thành dịch vụ thật.