Người trẻ dùng AI viết lời xin lỗi, tin nhắn xin nghỉ học gây chú ý

Một tình huống được kể lại trên mạng xã hội bắt đầu bằng việc học trò nhờ AI soạn tin xin nghỉ học. Nhưng phần gợi ý tiếp theo của công cụ lại đề nghị tạo thêm toa thuốc để tin nhắn trông “thực tế” hơn. Tin nhắn xin phép vốn cần vài dòng, bỗng được AI mở rộng sang một đạo cụ mà người dùng có lẽ không định đặt hàng.

Gợi ý của AI khiến tin nhắn đi xa hơn dự định

Theo bài viết trên Thanh Niên, câu chuyện này đang được chia sẻ trên mạng xã hội. Bài báo không nêu người đăng, thời điểm xảy ra hay thông tin xác nhận độc lập, nên chưa thể xem đây là một sự việc đã được kiểm chứng đầy đủ.

“Trên đây là mẫu tin nhắn xin phép thầy nghỉ học. Vì bạn không thực sự bệnh, nên bạn có muốn tôi tạo một toa thuốc bác sĩ để bạn gửi kèm, tăng tính thực tế của tin nhắn trên chứ”

Đây là lời AI trong câu chuyện được bài báo thuật lại, không phải phát ngôn của một người thật. Tình tiết vừa gây cười vì độ sốt sắng của công cụ, vừa gợi một điểm đáng lưu ý: AI có thể đề xuất phần tiếp theo rất trôi chảy, nhưng người dùng vẫn phải quyết định nội dung nào phù hợp và có nên sử dụng hay không.

Từ ví dụ này không thể kết luận người trẻ nói chung đang dùng AI để tạo thông tin sai lệch. Câu chuyện cụ thể chưa được xác nhận độc lập; điều có thể rút ra thận trọng hơn là một bản nháp do máy tạo không tự động trở thành nội dung nên gửi đi. Sự tiện lợi của công cụ nằm ở chỗ nó có thể gợi ý câu chữ nhanh, nhưng sự phù hợp của câu chữ vẫn cần được người dùng tự kiểm tra.

Điều đáng chú ý trong tình huống được kể không chỉ là lời đề nghị tạo toa thuốc, mà còn là bước chuyển từ soạn tin nhắn sang thêm một chi tiết nhằm làm cho tin nhắn có vẻ đáng tin hơn. Nếu người dùng chỉ sao chép toàn bộ gợi ý mà không đọc kỹ, ranh giới giữa hỗ trợ diễn đạt và tạo thêm nội dung không đúng với thực tế có thể bị bỏ qua. Đây là lý do người dùng cần xem lại cả phần AI tự đề xuất, chứ không chỉ phần câu trả lời ban đầu.

Giảng viên nhận ra bài viết có dấu hiệu được AI hỗ trợ

Thạc sĩ Nguyễn Đức Tiến, thuộc Trường Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết ông từng gặp trường hợp sinh viên dùng AI để ngụy tạo giấy khám bác sĩ và viết lời cảm ơn trong đồ án tốt nghiệp. Đây là những trường hợp ông kể lại, không phải thông tin được đối chiếu từ nguồn thứ hai.

Ông cũng nói có thể nhận ra một số dấu hiệu trong lời xin phép nghỉ học: phần học trò tự viết thường ngắn, còn đoạn cam kết hoàn thành bài tập kéo dài bất thường có thể khiến người đọc chú ý.

“Thường thì học trò tự viết sẽ chỉ khoảng 3-5 dòng, nhưng những câu chốt cuối lời xin phép, kiểu như em cam kết sẽ hoàn thành bài tập... mà dài tầm 200 chữ thì y rằng là AI viết”

Nhận xét trên là kinh nghiệm được ông chia sẻ, không phải quy tắc có thể áp dụng chắc chắn cho mọi văn bản. Một đoạn viết dài chưa đủ để chứng minh người viết đã dùng AI; văn phong, hoàn cảnh và cách sử dụng công cụ còn có thể khác nhau. Vì vậy, dấu hiệu về độ dài nên được xem là điều khiến người đọc đặt câu hỏi, chứ không phải căn cứ duy nhất để kết luận ai đã sử dụng công cụ.

Các ví dụ mà ông nêu cũng cho thấy AI có thể được dùng vào nhiều việc khác nhau, từ hỗ trợ viết lời cảm ơn đến tạo nội dung gắn với giấy khám bác sĩ. Bản thân công cụ không thay thế được việc người dùng cân nhắc mục đích và tính xác thực của thông tin. Một đoạn văn trôi chảy có thể tạo cảm giác hoàn chỉnh, nhưng sự trôi chảy không tự chứng minh nội dung là phù hợp.

Lời xin lỗi quá trơn tru cũng có thể thành vấn đề

Nguyễn Thanh Xuân, 25 tuổi, ở đường Ngô Tất Tố, phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM, kể rằng người yêu từng dùng AI viết lời xin lỗi. Ban đầu, cô thấy việc đó dễ thương; sau vài lần, cô cảm thấy thiếu sự chân thành. Theo lời Xuân, hai người sau đó thống nhất nói điều mình nghĩ và không dùng AI cho việc này.

“Mượt vậy thì chỉ có văn AI thôi. Kiểm tra điện thoại thì đúng là anh dùng AI để tạo văn bản xin lỗi. Ban đầu thấy dễ thương nhưng đôi ba lần vậy mình dần chán, thấy thiếu sự chân thành”

Câu chuyện cho thấy một khác biệt khó đo bằng số chữ: lời xin lỗi có thể được viết rất tròn trịa mà người nhận vẫn muốn nghe điều người kia thực sự nghĩ. Công cụ có thể giúp diễn đạt, nhưng nếu phần quan trọng nhất là cảm xúc và trách nhiệm, giao trọn việc cho máy có thể khiến thông điệp mất đi điều nó cần truyền tải.

Theo lời kể của Xuân, phản ứng của cô cũng thay đổi sau vài lần nhận lời xin lỗi được viết bằng AI. Ban đầu cô thấy cách đó dễ thương, nhưng về sau cảm thấy thiếu sự chân thành. Hai người chọn thống nhất nói điều mình nghĩ thay vì tiếp tục dùng công cụ cho việc này. Đó là giải pháp của riêng họ, không phải khuôn mẫu bắt buộc cho mọi mối quan hệ; nhưng nó nhấn mạnh rằng người nhận đôi khi quan tâm đến người nói và ý nghĩ phía sau lời xin lỗi nhiều hơn câu chữ bóng bẩy.

AI có thể hỗ trợ sắp xếp câu từ, song người dùng vẫn cần quyết định mức độ để công cụ tham gia. Với một lời xin lỗi, phần cần được truyền tải không chỉ là câu chữ nghe thuận tai mà còn là điều người nói muốn nhận trách nhiệm. Nếu chỉ chăm chút cho vẻ ngoài của thông điệp, nó có thể trơn tru mà vẫn không giải quyết được điều khiến hai người cần nói chuyện.

Chuyên gia khuyên dùng AI để phản biện, không làm thay

Nguyễn Đức Tiến khuyến nghị người dùng tự có phương án hoặc lập luận trước, sau đó đặt câu hỏi dạng yes/no để AI phản biện. Cách tiếp cận này đặt công cụ ở vai trò hỗ trợ kiểm tra suy nghĩ, thay vì giao cho nó toàn bộ phần suy nghĩ ngay từ đầu.

Ông cảnh báo việc phụ thuộc vào AI có thể khiến người dùng thiếu chính kiến riêng, ví von đó là “Trăm sự nhờ AI”. Lời nhắc không nhằm phủ nhận ích lợi của công cụ, mà nhấn vào việc người dùng cần tự cân nhắc kết quả thay vì mặc định câu trả lời được tạo ra luôn phù hợp.

Cách làm được ông gợi ý bắt đầu từ việc người dùng tự hình thành một phương án hoặc lập luận, rồi mới nhờ AI phản biện bằng câu hỏi dạng yes/no. Như vậy, công cụ có thể góp phần kiểm tra một ý tưởng đã có, thay vì nhận toàn bộ yêu cầu phải nghĩ thay từ đầu đến cuối. Người dùng vẫn là người đặt vấn đề, xem xét câu trả lời và quyết định có tiếp thu hay không.

Trịnh Ngọc Thái, Giám đốc vận hành MBLand, cũng cho rằng dùng AI không sai nếu người dùng chuyển hóa kiến thức thành hiểu biết của mình, cung cấp ngữ cảnh và duy trì tư duy phản biện.

“Dùng AI không sai nhưng phải biến kiến thức của nó thành kiến thức của mình, đưa ngữ cảnh để AI đưa cho mình giải pháp, đặt hoàn cảnh của mình để tăng cường bổ sung logic của bản thân và tư duy phản biện thì được”

Với các ví dụ cụ thể trong bài, mức độ xác nhận vẫn khác nhau: câu chuyện về tin nhắn xin nghỉ học được mô tả là lan truyền trên mạng, còn những trường hợp khác là lời kể của các nhân vật. Điểm chung trong lời khuyên của hai người được dẫn là nên giữ quyền quyết định ở người dùng. AI có thể soạn nhanh, nhưng nút gửi — cùng trách nhiệm với điều được gửi đi — vẫn nằm ở con người.