Kinh tế số ASEAN và nghịch lý của doanh nghiệp nhỏ: có công cụ, thiếu vốn, thiếu người

DEFA là gì và vì sao được nhắc tới nhiều?

Theo Thanh Niên, ASEAN khởi động đàm phán Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN, gọi tắt là DEFA, vào tháng 9.2023. Cái tên nghe khá hàn lâm, nhưng mục tiêu lại rất thực tế: tạo một khuôn khổ chung cho thương mại số, thương mại điện tử xuyên biên giới, dòng dữ liệu, thanh toán điện tử, bảo vệ người tiêu dùng và khả năng tương thích giữa các hệ thống số.

Nói cách khác, khi các quy tắc được thống nhất, doanh nghiệp, người tiêu dùng và cơ quan quản lý có thể cùng dựa vào một bộ luật chung thay vì phải đoán xem mỗi nơi đang chơi theo kiểu nào. Về lý thuyết, mọi chuyện nghe khá đơn giản. Trong thực tế, các hệ thống luật lệ vốn có lịch sử riêng, và việc đưa chúng về cùng một mặt bằng luôn cần nhiều thời gian hơn người ta tưởng.

Con số 2.000 tỉ USD: đọc kỹ trước khi vỗ tay

Điểm dễ gây chú ý nhất là con số. Theo nghiên cứu của ASEAN, nếu triển khai toàn diện, DEFA có thể góp phần đưa quy mô kinh tế số khu vực từ khoảng 1.000 tỉ USD lên 2.000 tỉ USD vào năm 2030.

Nhưng cần đọc hết dòng chữ phía sau: đây là kịch bản có điều kiện, không phải số liệu đã đạt được. Những con số tròn trịa thường có sức hút đặc biệt, giống như ly trà sữa có thêm topping: nhìn là muốn chụp ảnh, nhưng uống thử trước rồi hãy khen. Nói theo kiểu Báo Lém thì đây là một tấm vé hạng nhất, chỉ tiếc là chưa ai đóng dấu lên hộ chiếu. Bài viết hiện chỉ dựa trên một nguồn là Thanh Niên, nên con số này nên được hiểu là dự báo, chưa phải thống kê đã đối chiếu độc lập.

Hạ tầng số: có công cụ, thiếu sự đồng bộ

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng nhiều nước ASEAN đã phát triển thanh toán số, định danh số, chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy. Vấn đề là phần lớn những công cụ này mới phục vụ nhu cầu trong nước.

Đây là một nghịch lý khá quen thuộc: ai cũng có công cụ riêng, nhưng khi đi qua biên giới thì mỗi bên lại mang một chiếc ổ khóa khác nhau. Chiếc chìa khóa ở nhà vẫn mở được cửa nhà, nhưng ra đường thì cần một loại chìa khác. Ông Thuật đề xuất xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật chung, thúc đẩy công nhận lẫn nhau đối với định danh số, chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy, đồng thời thí điểm ở lĩnh vực có nhu cầu thực tế trước khi mở rộng toàn ASEAN.

Cách làm “thí điểm trước” nghe chậm, nhưng với những thứ liên quan đến niềm tin của người dùng, chậm một chút đôi khi lại là khôn ngoan. Không ai muốn đại trà một hệ thống chưa kiểm chứng rồi mới phát hiện lỗ hổng.

Dữ liệu: từ việc tuân thủ đến hạ tầng kinh tế

Ông John Low, thành viên Hợp danh cấp cao, đồng Tổng giám đốc Roland Berger khu vực Đông Nam Á, nhận định DEFA đánh dấu bước chuyển trong hội nhập ASEAN khi động lực tăng trưởng gắn ngày càng nhiều với dữ liệu, dịch vụ số, công nghệ tiên tiến và trí tuệ nhân tạo. Theo ông, cách nhìn về dữ liệu cũng cần thay đổi:

“Quản trị dữ liệu cần được nhìn nhận như một hạ tầng kinh tế chiến lược, thay vì chỉ là vấn đề tuân thủ.”

Nếu trước đây doanh nghiệp coi dữ liệu là thứ phải cất cho đúng quy định, thì quan điểm này đưa dữ liệu lên vị trí của con đường cao tốc: không chỉ để qua trạm kiểm tra, mà để chở hàng đi xa. Đó cũng là một chuyển đổi tư duy đáng để doanh nghiệp suy nghĩ lại.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa: đứng ngoài cuộc chơi lớn

Nếu DEFA là bản đồ, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đứng ở ngã ba đường. Bà Nguyễn Thùy Dương, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty cổ phần Tư vấn EY Việt Nam, nêu thẳng vấn đề:

“Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), hạn chế về nguồn vốn, nhân lực và năng lực quản trị dữ liệu vẫn là những rào cản lớn trong quá trình chuyển đổi số.”

Ông Stephen Oh, Giám đốc công nghệ Công ty KQC (Hàn Quốc), bổ sung góc nhìn về chi phí. Theo ông, đầu tư thiết bị bảo mật là rào cản đối với SME, và ông đề xuất dịch vụ ký số dùng chung, tính theo mô hình sử dụng đến đâu trả phí đến đó. Nghe giống như thuê xe theo giờ thay vì mua cả chiếc xe. Với doanh nghiệp chưa đủ vốn để mua xe, cách này có lẽ dễ thở hơn nhiều, dù vẫn cần đường đi và luật giao thông đi kèm.

Điều cần làm tiếp theo

Từ các ý kiến tại diễn đàn, có thể thấy ba hướng đi được nhắc đến: tiêu chuẩn kỹ thuật chung, công nhận lẫn nhau đối với các dịch vụ số tin cậy, và dịch vụ dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ. Ba hướng này không loại trừ nhau. Tiêu chuẩn chung giúp hệ thống nói được cùng ngôn ngữ, công nhận lẫn nhau giúp niềm tin đi qua biên giới, còn dịch vụ dùng chung giúp doanh nghiệp nhỏ không phải tự xây từ đầu mọi thứ.

Tuy nhiên, nguồn tin hiện có chưa nêu rõ trạng thái hiện tại của đàm phán DEFA, cũng như thời điểm dự kiến kết thúc, nên chưa thể khẳng định tiến độ cụ thể. Thông tin này đang được tiếp tục theo dõi và cần đối chiếu thêm trước khi có kết luận.

Lời kết

Kinh tế số giống một bữa tiệc đông người: ai cũng muốn mời, nhưng để bữa tiệc thật sự vui thì còn phải thống nhất món ăn, chỗ ngồi và cách thanh toán. DEFA đang mở ra cánh cửa, còn doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được dẫn vào đúng phòng tiệc, không chỉ được đứng ngoài nhìn qua khe cửa. Và nếu bữa tiệc ấy được chuẩn bị đúng cách, có lẽ ai cũng sẽ có phần, kể cả những người đến muộn.

---

Nguồn: theo Thanh Niên.

Từ khóa: kinh tế số, ASEAN, DEFA, chuyển đổi số, doanh nghiệp nhỏ và vừa, chữ ký số, dữ liệu.

Ảnh minh họa: Minh họa phẳng các khối kiến trúc số nối với nhau bằng dải dữ liệu, biểu tượng ổ khóa và chữ ký điện tử trên nền bản đồ khu vực.

Tags: kinh tế số, asean, defa, chuyển đổi số, doanh nghiệp nhỏ và vừa, chữ ký số, dữ liệu.

Nguồn tham khảo: Thanh Niên.

Ghi chú biên tập: bài này dựa trên một nguồn duy nhất là Thanh Niên và chưa đối chiếu được với nguồn khác.

Cảm ơn bạn đã đọc Báo Lém.

Hết.

Ví dụ: không có.

Lưu ý: không có.

Kết thúc.