Doanh nghiệp nhỏ vẫn khó vay, ngân hàng được yêu cầu giảm lãi suất

Một câu nói quen tai, một vấn đề chưa cũ

Trong ngành ngân hàng, con số tròn trịa thường đi kèm một câu chuyện dài hơn nhiều. Lần này, con số 0,5%/năm xuất hiện trong văn bản chính thức, nghe thì nhỏ nhưng đủ để khiến cả hệ thống phải chú ý.

Điều đáng nói là thông điệp về tiếp cận tín dụng vẫn chưa thay đổi nhiều. Doanh nghiệp vẫn kêu khó, còn ngân hàng vẫn nói về rủi ro. Hai bên đều có lý, và đó chính là phần khó nhất của câu chuyện.

Bối cảnh: thời tiết kinh tế không mấy thuận lợi

Theo ông Ấn, năm 2026 kinh tế thế giới, giá năng lượng, chính sách thương mại và lãi suất của các nền kinh tế lớn tạo sức ép lên điều hành trong nước. Áp lực lạm phát, tỷ giá và thị trường tiền tệ vẫn lớn. Nói cách khác, người cầm lái ngân hàng trung ương đang đi trong thời tiết không mấy dễ chịu, và mọi quyết định đều phải tính đến những cơn gió từ bên ngoài.

Bối cảnh này giúp hiểu vì sao việc điều chỉnh lãi suất không đơn giản như cách nó được viết trên văn bản. Cân nhắc giữa hỗ trợ tăng trưởng và giữ ổn định luôn là một bài toán khó, và không có phương án nào làm hài lòng tất cả cùng một lúc.

Doanh nghiệp nhỏ: vẫn đứng ngoài cửa tín dụng

“Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa còn khó khăn trong tiếp cận tín dụng”

Đó là nhận định của Thống đốc Phạm Đức Ấn, theo báo Thanh Niên. Câu nói không dài dòng, nhưng chạm đúng chỗ cần chạm: vấn đề không chỉ nằm ở chỗ có chính sách hay không, mà ở chỗ chính sách đi đến được doanh nghiệp nhỏ đến đâu.

Hình dung đơn giản: một doanh nghiệp nhỏ đứng trước cửa ngân hàng với kế hoạch kinh doanh trong tay, còn các văn bản chỉ đạo thì nằm trên bàn làm việc của lãnh đạo. Khoảng cách giữa hai nơi ấy mới là phần khó đo nhất, và cũng là phần ít được nhắc đến nhất khi người ta bàn về lãi suất.

Tín dụng đi đâu, và rủi ro giữ ở đâu

Theo Thanh Niên, Thống đốc yêu cầu hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh và các động lực tăng trưởng, đồng thời gắn việc mở rộng tín dụng với kiểm soát rủi ro và an toàn hệ thống.

Ngân hàng Nhà nước cũng đặt mục tiêu cho năm 2026 và 2027, trong đó nhấn mạnh tăng trưởng hai chữ số. Hai thông điệp nghe như cùng một hướng: mở rộng để tăng trưởng, nhưng vẫn thận trọng để không phát sinh rủi ro. Nói vui thì đây giống một chiếc xe vừa được yêu cầu tăng ga, vừa được dặn giữ phanh, và người lái phải tự tìm ra nhịp độ phù hợp.

Lãi suất vay và lãi suất gửi: hai câu chuyện khác nhau

Ngân hàng Nhà nước yêu cầu giảm từ 1,5 đến 2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên. Mức yêu cầu giảm cho vay được nêu cao hơn nhiều so với mức 0,5%/năm áp dụng cho lãi suất tiền gửi trong văn bản số 9608 ngày 18.10.

Theo Thanh Niên, văn bản số 9608 yêu cầu các ngân hàng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi niêm yết với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên và không đua tăng lãi suất huy động.

Ngày 21.10, Thống đốc ban hành Công văn số 9736, yêu cầu các ngân hàng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi bình quân của giao dịch phát sinh mới kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong những tháng cuối năm 2026, so với kỳ báo cáo từ ngày 11 đến 20.10. Có thể hiểu công văn sau đã cụ thể hóa thêm phạm vi áp dụng, gồm mốc so sánh và loại giao dịch cần theo dõi.

Bảng số: lãi suất tháng 9 kể lại điều gì

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước được Thanh Niên dẫn lại, lãi suất tiền gửi VND bình quân trong tháng 9 của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và nhóm cổ phần như sau:

• Không kỳ hạn và kỳ hạn dưới 1 tháng: 0,1 đến 0,2%/năm
• Kỳ hạn 1 đến 6 tháng: 4,1 đến 4,6%/năm
• Kỳ hạn 6 đến 12 tháng: 6,6 đến 8,1%/năm
• Kỳ hạn 12 đến 24 tháng: 6,2 đến 7,8%/năm
• Kỳ hạn trên 24 tháng: 7,4 đến 8,2%/năm

Cần lưu ý đây là mức bình quân trong tháng 9, không phải mức niêm yết hiện hành. Bảng số này cho thấy chênh lệch lớn giữa các kỳ hạn: tiền gửi không kỳ hạn ở mức rất thấp, trong khi tiền gửi dài hạn có mức cao hơn đáng kể.

Về lãi suất cho vay, mức bình quân bằng VND trong tháng 9 đối với khoản vay mới và cũ còn dư nợ dao động từ 8,4 đến 10,9%/năm. Lãi suất cho vay ngắn hạn bình quân bằng VND đối với lĩnh vực ưu tiên khoảng 4,0%/năm, bằng mức trần lãi suất cho vay ngắn hạn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Người đọc dễ muốn so sánh trực tiếp lãi suất huy động với lãi suất cho vay, nhưng nên thận trọng. Phạm vi tính toán của hai nhóm số liệu có thể không hoàn toàn giống nhau, nên con số chênh lệch chỉ nên được coi là gợi ý để theo dõi thêm.

Khoảng cách giữa bảng niêm yết và ưu đãi trên ứng dụng

Sau chỉ đạo, hơn 20 ngân hàng đã giảm lãi suất huy động, theo thông tin Thanh Niên dẫn lại. Tuy nhiên, theo khảo sát, lãi suất huy động thực tế qua ưu đãi trên ứng dụng ngân hàng vẫn cao hơn biểu niêm yết từ 1 đến 3%.

Trong ngân hàng, đôi khi lãi suất có hai phiên bản: một bản nằm trên bảng niêm yết và một bản hiển thị trong ứng dụng điện thoại. Điều này không nhất thiết là vi phạm, nhưng người gửi tiền có quyền muốn biết con số cuối cùng mình sẽ nhận được là bao nhiêu.

Dù vậy, khảo sát này chưa nêu rõ đơn vị thực hiện và phạm vi, nên con số 1 đến 3% nên được hiểu như một tín hiệu cần kiểm chứng thêm, chưa phải kết luận chung cho toàn hệ thống. Bài viết cũng chưa có danh sách cụ thể hơn 20 ngân hàng đã giảm lãi suất huy động.

Chế tài và những điều chưa có đáp án

Theo Thanh Niên, ngân hàng nào không thực hiện chỉ đạo có thể bị xử lý nghiêm, bao gồm xem xét giảm hoặc giao thấp chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Đây là một cách siết khá thực tế: chỉ tiêu tăng trưởng vốn là thứ ngân hàng rất quan tâm, nên việc gắn chế tài với nó mang tính răn đe rõ rệt.

Tuy nhiên, bài báo không nêu ngân hàng cụ thể nào đã bị xử lý, cũng không có thông tin về mức độ tuân thủ của từng ngân hàng. Vì vậy, bài viết này không suy diễn về việc ngân hàng nào đang làm đúng hay làm sai.

Ba câu hỏi đáng đặt ra

1. Lãi suất cho vay giảm 1,5 đến 2%/năm có thực sự đến được doanh nghiệp nhỏ và vừa không?
2. Ưu đãi trên ứng dụng có được phản ánh đúng với biểu niêm yết hay không?
3. Việc mở rộng tín dụng sẽ đi kèm kiểm soát rủi ro ra sao để không đánh đổi an toàn của hệ thống?

Bài báo chưa trả lời đầy đủ ba câu hỏi này, và đó là lý do chúng đáng được theo dõi trong các kỳ báo cáo tiếp theo.

Những điều cần theo dõi

• Hiện chỉ có một nguồn đưa tin là Thanh Niên, cần đối chiếu thêm với các báo khác.
• Số liệu lãi suất là mức bình quân tháng 9, không phải mức niêm yết hiện hành.
• Khảo sát về chênh lệch 1 đến 3% cần làm rõ đơn vị thực hiện và phạm vi khảo sát.
• Danh sách cụ thể các ngân hàng đã giảm lãi suất huy động chưa được nêu.

Giảm lãi suất trên giấy và trên túi tiền

Về lý thuyết, giảm lãi suất là chuyện khá đơn giản: viết con số, ban hành văn bản, yêu cầu thực hiện. Trong thực tế, như thường lệ, con đường từ một công văn đến số dư trong tài khoản doanh nghiệp dài hơn nhiều so với con số 0,5% nghe rất nhỏ. Điều đáng theo dõi không phải là văn bản đã ban hành bao nhiêu, mà là doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ cảm nhận được điều gì khi bước vào quầy giao dịch hoặc mở ứng dụng ngân hàng.