Iran được cho là giữ 4 điều kiện cốt lõi giữa nỗ lực ngoại giao với Mỹ, Israel

Các nước trong khu vực thúc đẩy tiếp xúc ngoại giao

Các nước trong khu vực đang thúc đẩy ngoại giao để ngăn thế đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang. Trong một diễn biến được thuật lại, quan chức cấp cao Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã gặp đại diện Iran ngày 26/10.

Trung Quốc thông báo ngày 27/10 về kế hoạch sớm cử đặc phái viên tới các quốc gia liên quan trong khu vực. Đây là những hoạt động ngoại giao diễn ra khi các bên vẫn còn khác biệt về điều kiện để tiến tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện. Tuy nhiên, những cuộc gặp và kế hoạch cử đặc phái viên tự chúng chưa đồng nghĩa với việc các bên đã đạt được thỏa thuận.

Nỗ lực ngoại giao được đặt trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran. Những thông tin hiện có cho thấy nhiều chủ đề đang được đặt lên bàn, từ việc chấm dứt chiến tranh đến các vấn đề an ninh và trừng phạt. Còn việc các bên có thể thống nhất cách giải quyết những vấn đề ấy hay không vẫn chưa được xác nhận.

Tehran được cho là đưa ra bốn điều kiện chính

Theo thông tin được thuật lại, Iran yêu cầu chấm dứt chiến tranh và thiết lập cơ chế nhằm ngăn các cuộc tấn công tái diễn. Hai yêu cầu này liên quan lần lượt đến việc dừng giao tranh và cách hạn chế nguy cơ xung đột tiếp tục bùng lên sau đó.

Tehran cũng được cho là muốn Mỹ dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran. Tính chung, các nội dung được nêu gồm bốn điểm: chấm dứt chiến tranh, ngăn các cuộc tấn công tái diễn, dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt phong tỏa hải quân.

Các yêu cầu này cần được hiểu với mức độ dè dặt phù hợp. Thông tin hiện có thuật lại lập trường được cho là của Tehran, nhưng không có tuyên bố trực tiếp từ phía Iran để xác nhận đầy đủ từng điểm. Vì vậy, không thể xem danh sách điều kiện là một thỏa thuận đã đạt được, hay coi việc nêu yêu cầu đồng nghĩa với việc các bên đã thống nhất cách thực hiện.

Một nội dung khác liên quan đến hàng hải: Iran được cho là sẵn sàng hỗ trợ khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz. Dù vậy, lưu lượng tàu qua tuyến đường này vẫn thấp hơn nhiều so với trước xung đột. Hai thông tin cho thấy mong muốn hỗ trợ được thuật lại và tình hình lưu thông hiện tại là những vấn đề riêng biệt; chưa có dữ kiện cho thấy hoạt động đã trở lại mức trước đó.

Mỹ muốn Iran nhượng bộ thêm trước đàm phán

Ở chiều ngược lại, Mỹ được cho là muốn Iran đưa ra thêm nhượng bộ trước khi tiến tới đàm phán một thỏa thuận hòa bình toàn diện. Chương trình hạt nhân Iran là một trong những vấn đề được nhắc đến trong các nội dung Washington quan tâm.

Khoảng cách giữa các bên vì thế không chỉ nằm ở yêu cầu dừng giao tranh. Những nội dung được thuật lại còn gồm cơ chế ngăn tấn công tái diễn, trừng phạt, phong tỏa hải quân và chương trình hạt nhân. Các chủ đề này cho thấy danh sách vấn đề cần xử lý khá rộng; ngoại giao có thể mở đường cho đối thoại, nhưng không tự rút ngắn danh sách ấy.

Nhà phân tích Mortazavi được dẫn lời nhận định về tính toán được cho là của Tehran: “Tehran dường như muốn Washington cũng như các đời tổng thống Mỹ trong tương lai nhận ra bài học rằng việc tấn công Iran sẽ phải trả giá rất đắt”. Đây là nhận định của nhà phân tích, không phải tuyên bố chính thức của chính phủ Iran. Phân biệt rõ người đưa ra nhận định giúp tránh biến một cách diễn giải thành lập trường chính thức.

Giá dầu và hoạt động hàng hải vẫn chịu sức ép

Thông tin được thuật lại cho biết chiến dịch tấn công mở màn cuộc chiến diễn ra ngày 28/2, trùng thời điểm đàm phán hòa bình được tổ chức tại Oman. Diễn biến này đặt hoạt động quân sự và nỗ lực ngoại giao cạnh nhau trong cùng một mốc thời gian, nhưng không đủ để suy ra kết quả của các cuộc đàm phán.

Tác động kinh tế được thể hiện qua mức giá dầu và hoạt động vận tải. Giá dầu Brent tuần trước vượt 117 USD/thùng, trong khi trước xung đột ở khoảng 72 USD/thùng. Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz cũng vẫn thấp hơn nhiều so với trước xung đột. Đây là các con số được nêu trong thông tin hiện có; chúng cho thấy giá dầu và lưu thông hàng hải là những diễn biến đáng chú ý, nhưng không xác định được thời điểm tuyến đường sẽ hoạt động trở lại như trước.

Iran được cho là sẵn sàng hỗ trợ khôi phục hàng hải qua eo biển Hormuz, trong khi lưu lượng tàu vẫn thấp. Hai dữ kiện này không mâu thuẫn, nhưng cũng chưa cho biết cụ thể việc hỗ trợ sẽ diễn ra thế nào hoặc khi nào lưu thông có thể phục hồi. Với ngoại giao, một ý định được thuật lại và một kết quả thực tế đôi khi cách nhau nhiều bước — mà mỗi bước lại cần các bên cùng đồng thuận.

Về chính trị nội bộ Mỹ, một khảo sát Reuters/Ipsos hồi đầu tháng 10 được nêu là cho thấy 34% người Mỹ tán thành cách Tổng thống Donald Trump xử lý xung đột. Tỷ lệ này phản ánh kết quả khảo sát được thuật lại, không đồng nghĩa với đánh giá của toàn bộ cử tri Mỹ.

Hiện các nỗ lực ngoại giao vẫn được thúc đẩy, nhưng chưa có thông tin xác nhận một thỏa thuận hay bước đột phá cụ thể. Những điều kiện liên quan đến chiến tranh, an ninh, trừng phạt, phong tỏa và chương trình hạt nhân tiếp tục là các điểm then chốt được thuật lại trong thế đối đầu. Lập trường cụ thể của Iran cũng cần được nhìn nhận thận trọng cho đến khi có xác nhận trực tiếp.