Ghép tạng cho trẻ em: dự thảo luật hiến, lấy, ghép mô đặt ra những câu hỏi gì?

Một luật hai mươi năm và những vướng mắc cần sửa

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết mục đích của dự án luật là khắc phục những vướng mắc, bất cập của luật hiện hành sau 20 năm thực hiện, trên tinh thần không ép buộc bất kỳ ai, theo VietNamNet. Dự thảo vì thế được đặt trong bối cảnh một luật đã vận hành lâu năm và cần điều chỉnh theo thực tiễn.

Bà Lan cũng nhấn mạnh tinh thần này khi nói về hiến tạng ở người trưởng thành:

“Cuộc vận động hiến tạng với người trưởng thành mang tinh thần nhân văn, chia sẻ trong người dân, không phải là ép buộc. Người lớn không ép buộc thì tại sao với trẻ con lại đặt ra vấn đề ép buộc ở đây?”

Hai chữ “mở” và “chặn”

Theo VietNamNet, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khái quát tinh thần cốt lõi của dự luật bằng hai từ. “Mở” nghĩa là mở thêm cơ hội cứu sống bệnh nhân. “Chặn” nghĩa là quy định chặt chẽ điều kiện, điều cấm và đối tượng phù hợp.

Cách tóm tắt này cho thấy dự thảo đặt ra hai mục tiêu song song: nới rộng cơ hội cho người bệnh và siết chặt kiểm soát. Về nguyên tắc, hai mục tiêu này không loại trừ nhau. Việc cân bằng chúng trong từng điều khoản cụ thể mới là phần khó hơn.

Câu chuyện bé Khế và khoảng thời gian không ai đoán trước

Theo VietNamNet và Kênh14, bé Khế mắc bệnh cơ tim hạn chế, tăng áp phổi và đã ngất ba lần trong khoảng hai tháng gần đây. GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, là người kể lại câu chuyện này tại họp báo. Theo Kênh14, ông nói:

“Không biết bé còn đợi được bao nhiêu tháng”

Câu nói ngắn này phản ánh một thực tế mà người làm chuyên môn thường phải đối diện: thời gian chờ không phải lúc nào cũng dự đoán được chính xác. Với bệnh nhi, khoảng thời gian đó càng nhạy cảm và đòi hỏi sự thận trọng trong mọi cách trình bày.

Về phản ứng của người đứng đầu ngành, VietNamNet ghi nhận bà Lan nghẹn giọng khi nói về trường hợp bé Khế. Một số báo mô tả phản ứng này mạnh hơn. Bài viết chỉ dựa trên cách diễn đạt của nguồn được đánh giá đáng tin cậy hơn và không khẳng định thêm về mức độ xúc động.

Trách nhiệm của người làm luật

Bà Lan nói rõ quan điểm về trách nhiệm của những người xây dựng pháp luật:

“Nếu chúng ta là những người xây dựng pháp luật thờ ơ với những việc như vậy, như trường hợp bé Khế, chúng ta mới là những người có lỗi”

Theo VietNamNet, bà cũng nhìn nhận băn khoăn của người dân về hiến mô, tạng ở trẻ em cần được lắng nghe và giải thích rõ ràng. Đồng thời, các vấn đề kỹ thuật chưa chặt chẽ trong dự thảo cần tiếp tục được rà soát và chỉnh lý.

Con số về ghép gan ở trẻ em

Kênh14 đưa tin GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương và Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, cho biết có khoảng 60 trẻ đang trong danh sách chờ ghép gan tại bệnh viện này. Theo ông, trong số đó:

• Khoảng 25 trẻ có thể tử vong trong 3-5 tháng tới nếu không được ghép kịp thời.
• Khoảng 20 trẻ cần ghép trong vòng 6-8 tháng.
• Số còn lại có thể chờ khoảng một năm.

Trong các nguồn đã đối chiếu, chỉ Kênh14 nêu chi tiết các con số này. Vì vậy, bài viết ghi rõ nguồn và không suy diễn thêm từ chúng.

Cũng theo Kênh14, GS.TS Nguyễn Hoàng Định cho biết bệnh viện đã thực hiện 57 ca ghép gan cho trẻ em. Trong đó, 50 ca dùng gan từ người hiến sống, chủ yếu là bố mẹ, và 7 ca từ người chết não. Số liệu này cho thấy hiến sống có vai trò lớn trong thực tế ghép gan cho trẻ tại cơ sở được nêu.

Ranh giới kỹ thuật cần được hiểu rõ

GS.TS Nguyễn Hoàng Định nêu một ranh giới mà theo ông cần được nói rõ với công chúng:

“Không thể lấy tim từ người hiến sống hay chia một trái tim để ghép cho nhiều người”

Ranh giới này không phải là chi tiết kỹ thuật xa vời. Nó liên quan trực tiếp đến những hiểu lầm có thể nảy sinh khi thông tin được chia sẻ thiếu chính xác.

Trẻ em có được lắng nghe, và lắng nghe đến đâu

Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho biết quyền tham gia ý kiến của trẻ em đã được quy định trong Luật Trẻ em 2016, Nghị định 56/2017/NĐ-CP và Thông tư 36/2018/TT-BLĐTBXH, theo VietNamNet.

Ông cho rằng việc lấy ý kiến trẻ em là cần thiết nhưng chưa đủ:

“Việc lấy ý kiến trẻ em trong dự thảo luật hiến, ghép mô, tạng cần được xem là điều kiện cần nhưng chưa đủ để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ”

Theo ông, ngay cả khi trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, quyết định vẫn phải dựa trên điều kiện chuyên môn và cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt. Ông cũng nhấn mạnh:

“Ý kiến của trẻ em phải là ý kiến thực sự của chính các em, không bị chi phối hay lợi dụng”

Để bảo đảm điều này, ông Nam đề xuất bổ sung vào dự thảo một hội đồng chuyên môn y khoa độc lập. Ông cũng đề nghị quy định bắt buộc có ý kiến của chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc nhân viên công tác xã hội về trẻ em.

GS.TS Nguyễn Hoàng Định, theo Kênh14, nhấn mạnh dự thảo cần bảo vệ chặt chẽ hơn đối với trẻ em không có cha mẹ và trẻ được nuôi dưỡng tại cơ sở bảo trợ xã hội. Đồng thời, toàn bộ quy trình cần được bảo đảm minh bạch.

Người dưới 18 tuổi: đăng ký nguyện vọng và giới hạn

Theo GS.TS Trần Minh Điển, qua Kênh14, dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký nguyện vọng hiến mô, tạng sau khi chết. Điều kiện là có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật. Việc đăng ký chỉ thể hiện nguyện vọng và không đương nhiên đủ điều kiện hiến.

Với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, trong trường hợp đặc biệt và có điều kiện nghiêm ngặt. Người dưới 18 tuổi không được hiến các bộ phận cơ thể khi còn sống.

Hai quy định này tách bạch rõ giữa nguyện vọng sau khi chết và giới hạn đối với người còn sống. Cách tách bạch này giúp người đọc phân biệt được đâu là ý định đăng ký và đâu là điều kiện pháp lý để được hiến.

Tin đồn và sự hiểu lầm trên mạng xã hội

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, qua Kênh14, một số người dân đã rút lại đơn đăng ký hiến tạng do các cách diễn giải, suy diễn không chính xác trên mạng xã hội. Tuy nhiên, con số cụ thể chưa được nêu. Thông tin về quy mô này đang được xác minh.

Bà Lan cũng nói về hệ quả của những thông tin sai lệch:

“Và điều đáng buồn nhất là những người có thể phải chịu thiệt thòi từ những thông tin ấy lại chính là các bệnh nhân đang ngày đêm chờ đợi cơ hội được ghép tạng”

Điểm đáng chú ý là người chịu thiệt nhất từ thông tin sai lệch không phải người phát tán, mà chính những người đang chờ ghép. Điều này làm nổi bật yêu cầu về cách truyền thông chính xác, đầy đủ và có trách nhiệm.

Những điểm chưa ngã ngũ

• Chi tiết kỹ thuật của dự thảo, bao gồm độ tuổi, hình thức lấy ý kiến và điều kiện hiến, đang được rà soát và chỉnh lý.
• Quy mô những người rút đơn đăng ký hiến tạng chưa có số liệu cụ thể. Thông tin đang được xác minh.
• Các số liệu về danh sách chờ ghép gan và số ca ghép chỉ được Kênh14 đưa tin.
• Báo Mới chỉ được đối chiếu ở phần tiêu đề và sapo, nên bài viết không dùng nguồn này làm căn cứ cho bất kỳ chi tiết nào.

Điều đáng chú ý

Dự thảo đặt ra một bài toán cân bằng: vừa mở rộng cơ hội cứu người bệnh, vừa bảo vệ những nhóm dễ tổn thương nhất. Với trẻ em, ý kiến của người lớn, ý kiến của chính trẻ và điều kiện chuyên môn đều cần được xem xét. Bài viết này không đánh giá đúng sai của dự thảo, mà ghi nhận các ý kiến đã được nêu tại buổi họp báo và các điểm còn đang được hoàn thiện.