105 triệu thửa đất: Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng giải trình dự thảo luật tại Quốc hội

Dự thảo nhấn mạnh việc tái thiết cuộc sống sau thu hồi đất

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết quy định về thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo được xây dựng theo hướng bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng nhưng không gây khó khăn cho việc triển khai dự án. Đây là hai yêu cầu được đặt cạnh nhau: quy định cần có giới hạn rõ ràng, đồng thời vẫn phải đáp ứng mục tiêu thực hiện dự án.

Phần giải trình không chỉ nói đến việc thu hồi đất mà còn nêu cách nhìn về hỗ trợ người dân sau khi đất bị thu hồi. Theo định hướng trong dự thảo, trọng tâm được chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, gồm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

“Dự thảo cũng thể hiện rõ quan điểm chuyển tư duy từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất thu hồi”

— Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng

Cách diễn đạt này cho thấy phạm vi mục tiêu được nêu rộng hơn việc tính toán giá trị tài sản bị thu hồi. Tuy nhiên, đây là định hướng trong dự thảo, không phải thông tin xác nhận rằng các mục tiêu đã được thực hiện trên thực tế. Việc hỗ trợ cụ thể sẽ phụ thuộc vào những quy định được thông qua và cách triển khai sau đó.

Đối với quy định thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, phát biểu của Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu vừa phòng ngừa việc vận dụng tùy tiện, vừa không tạo trở ngại cho dự án. Dự thảo vì thế đặt ra một bài toán về cách xác định phạm vi và áp dụng quy định. Phần giải trình được nêu tập trung vào mục tiêu bảo đảm chặt chẽ; không nên hiểu đây là kết luận về kết quả thực hiện trong từng trường hợp cụ thể.

Giá đất dự kiến xác định theo bảng và hệ số

Với giá đất do Nhà nước quyết định, dự thảo quy định việc xác định dựa trên bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. HĐND cấp tỉnh sẽ ban hành bảng giá và hệ số; thời điểm dự kiến áp dụng là ngày 1.1.2028.

Mốc thời gian này cho thấy đây là nội dung được đề xuất cho giai đoạn tới, không phải quy định được nêu là áp dụng ngay. Dự thảo xác định phương thức chung và cơ quan ban hành, nhưng thông tin hiện có không nêu mức giá cụ thể tại từng địa phương. Vì vậy, chưa thể từ phần giải trình này suy ra giá đất ở một khu vực hay ảnh hưởng đến một trường hợp riêng lẻ.

Chính phủ cũng đề xuất tiếp tục thí điểm việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại theo Nghị quyết 171. Thay vì luật hóa ngay cơ chế này trong dự thảo, phương án được nêu là tiếp tục thí điểm. Như vậy, đề xuất đang giữ cơ chế trong phạm vi thử nghiệm, chưa chuyển thành quy định chính thức ngay trong dự thảo luật.

Hai nội dung về giá đất và thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất đều được trình bày như những phương án trong dự thảo hoặc đề xuất của Chính phủ. Chúng cần được phân biệt với quy định đã có hiệu lực: mốc 1.1.2028 là thời điểm dự kiến áp dụng phương thức giá đất nêu trong dự thảo, còn việc tiếp tục thí điểm là đề xuất đối với cơ chế thực hiện dự án nhà ở thương mại.

Mỗi thửa đất dự kiến có một mã định danh duy nhất

Dự thảo quy định mỗi thửa đất có một mã định danh duy nhất, thống nhất trên toàn quốc. Bộ NN-MT được giao xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai và phải hoàn thành trong năm 2026. Đây là hai nội dung gắn với mục tiêu quản lý dữ liệu theo hướng thống nhất: một bên là mã dùng để nhận diện thửa đất, bên kia là cơ sở dữ liệu cần được xây dựng.

Theo thống kê của Bộ NN-MT được nêu trong thông tin về sự việc, cả nước có 105 triệu thửa đất. Hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu, trong khi 44 triệu thửa đã được kết nối, liên thông và thống nhất dùng chung. Các con số mô tả những trạng thái khác nhau: có dữ liệu không đồng nghĩa toàn bộ đã được kết nối, liên thông và dùng chung.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nói về lợi ích mà dữ liệu thống nhất có thể mang lại cho việc thực hiện thủ tục hành chính:

“Khi dữ liệu đất đai đã "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất dùng chung thì người dân đi thực hiện thủ tục hành chính đơn giản, thuận lợi”

— Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng

Phát biểu nêu mục tiêu dữ liệu đất đai phải đáp ứng các yêu cầu được mô tả là “đúng, đủ, sạch, sống”, đồng thời được thống nhất dùng chung. Một mã định danh chung có thể giúp nhận diện thửa đất nhất quán trong hệ thống, nhưng bản thân việc đặt mã không thay thế yêu cầu hoàn thiện và kết nối dữ liệu. Mã số có thể thống nhất trên giấy tờ; phần dữ liệu phía sau vẫn cần được xây dựng theo kế hoạch.

Với 105 triệu thửa đất, hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu và 44 triệu thửa đã được kết nối, liên thông, thống nhất dùng chung, các con số cũng cho thấy phạm vi công việc còn lớn. Dự thảo đặt mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu trong năm 2026, nhưng thông tin về phần giải trình không nêu thêm tiến độ theo từng địa phương hay từng nhóm thửa đất. Vì vậy, chưa có căn cứ để suy ra thời điểm hoàn tất cụ thể cho từng nơi.

Các đề xuất vẫn nằm trong quá trình xây dựng luật

Những nội dung được Bộ trưởng trình bày gồm định hướng về thu hồi đất, phương thức xác định giá đất, cơ chế thí điểm đối với dự án nhà ở thương mại và việc tổ chức dữ liệu đất đai. Một số điểm được nêu dưới dạng quy định trong dự thảo; một số khác là đề xuất tiếp tục thí điểm. Cần giữ rõ sự khác biệt đó, thay vì xem toàn bộ nội dung đã thành quy định áp dụng.

Các mốc và mục tiêu đáng chú ý gồm thời điểm dự kiến áp dụng phương thức xác định giá đất từ ngày 1.1.2028, yêu cầu hoàn thành cơ sở dữ liệu trong năm 2026 và chủ trương mỗi thửa đất có một mã định danh thống nhất trên toàn quốc. Với người có đất bị thu hồi, điểm nhấn trong phần giải trình là định hướng cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế, bên cạnh việc bồi thường tài sản.

Việc các định hướng này trở thành quy định cụ thể sẽ phụ thuộc vào quá trình xây dựng và hoàn thiện dự án luật. Ở thời điểm giải trình, các nội dung được trình bày là đề xuất và hướng tiếp cận của dự thảo, chưa phải căn cứ để khẳng định mọi cơ chế đã được triển khai.